Denis Sureau, redacteur bij L’Homme nouveau in Frankrijk, schreef op 14 oktober 2006 een artikel over de ophefmakende verklaringen van de aartsbisschop van Avignon, Mgr. Jean-Pierre Cattenoz: hij noemt hem “een herder die vrijuit spreekt”. Wij publiceren de belangrijkste stukken van dat artikel.

[...] Thans werpt hij zich in een nieuwe strijd: Christus terug plaatsen in het centrum van de katholieke scholen. In zekere zin het zgn. katholiek onderwijs herkerstenen. Om dit te doen heeft hij bij de opvoedingsverantwoordelijken een diocesane charte (handvest) van het katholiek onderwijs verspreid. De definitieve tekst ervan zal gekend zijn in november e.k.

[...]In een gesprek dat gepubliceerd werd in Famille Chrétienne (30 september) en in uitspraken die in La Croix (28 september) werden opgenomen, noemt Mgr. Cattenoz (zie foto) — ongetwijfeld met een korreltje ironie — de toestroom van vragen tot inschrijving in het katholiek Onderwijs wonderbaar. Dit onderwijs moest dit jaar bij gebrek aan plaats, 30.000 inschrijvingen weigeren. Maar hij voegt er wel onmiddellijk aan toe dat thans vele katholieke instellingen niets katholiek meer hebben dan hun naam; voor een aantal ervan beperkt het christelijk zijn zich tot humanitair handelen. In plaats van de ontdekking van de persoon van Jezus Christus in het centrum van educatieve projecten te plaatsen, is het katholiek onderwijs, wijl het zonder voorbehoud, uit gemakzucht of kortzichtigheid, een zowel naar de inhoud als naar de vorm verregaand gemarxiseerd modernisme aankleeft, onbekwaam vat te krijgen op de postmoderniteit in opbouw en slaagt het er niet in de plaats te zien die aan een echte christelijke pedagogie aangeboden wordt.

Weigerachtig tegenover elke ontaarding of verwatering van de eigen aard van onze katholieke instellingen en het misbruik van de waarden van solidariteit en van openheid naar allen staat de Aartsbisschop van Avignon een opvoeding tot het geloof voor die een radicaal invraagstellen van onze opvattingen inhoudt. Afkerig tegenover een catechese die verspreid ligt in enkele uithoeken van het tijdsgebruik, verzoekt Mgr. Cattenoz de instellingen van zijn bisdom een ‘integrale catechese’ aan te bieden die gevestigd is op de traditie van de Kerkvaders en op de Catechismus van de Katholieke Kerk. Niet een catechese die herleid wordt tot kleuren en knippen.

Een oproep

Concreet omvat zulks het voor alle leerlingen invoeren van programma’s van eerste evangelisatie: bij voorrang, terug iedere week in alle klassen, uren in te stellen van geloofsoverdracht, en niet tussen de middag en twee uur.... Alle leerlingen — ik zeg wel alle leerlingen — moeten kunnen deelnemen aan een ontdekking van het geloof in Jezus-Christus. Zulks moet deel uitmaken van het normale leerprogramma van de school. Tot de scholen die me zeggen dat zij wekelijks niet een uur per klas kunnen geven, antwoord ik dat zulks deel uitmaakt van het katholiek Onderwijs. Als zij zulks werkelijk dit schooljaar niet kunnen doen, omdat het niet voorzien was, dan aanvaard ik dat. Maar zij zullen het moeten doen, zoniet zal ik hun de goedkeuring van katholieke school ontnemen.

Dat is een krachtige taal! Ondervraagd over een kapitale hefboom van deze katholieke hervorming van de school — de moeilijkheid voor de directeurs een rekrutering binnenshuis te doen — antwoordt Mgr. Cattenoz: het is juist dat de rekrutering steeds moeilijker wordt. Men zal moeten vechten. En volgens mij is het juist daar dat de Bisschoppenconferentie moet klaar staan om te vechten. We moeten eraan werken, in onze relaties met de regering, om een zekere vrijheid te behouden, om niet verstikt te worden door een aanwerving die we niet meer in de hand hebben. Kortweg, erover nadenken opdat het katholiek onderwijs echt een eigen karakter zou behouden. En hij besluit: door een flauw katholicisme te maken, zullen we weldra helemaal geen katholicisme meer hebben! Ik heb vijftien jaar van mijn leven doorgebracht in Afrika om Jezus Christus te verkondigen. Ik zie niet in waarom ik, nu ik in Avignon ben, het anders zou doen.

Het is een geluk dat een bisschop de moed heeft eindelijk doortastend te worden. Zijn voorstellen zullen ongetwijfeld ergernis opwekken. Sommigen zullen opwerpen dat de vrijheid die hij opeist, beperkt wordt door de wetten en richtlijnen. Hij is zich daarvan bewust en merkt op: Ik denk dat de wet Debré van 1959, die als doel had geleidelijk de katholieke scholen in het openbaar Onderwijs in te lijven uiteindelijk haar doel bereikt heeft... Aldus is het risico van ieder compromis met de lekenstaat: op termijn is het zeldzaam dat de Kerk haar vrijheid niet verliest als ze materiële schikkingen aanvaardt.

[...] Thans is de contractuele katholieke school een puinhoop, als men ze beoordeelt niet vanuit het criterium van de materiële welstand, maar vanuit de hoek van haar bijdrage tot de evangelisatie van de jeugd en tot de christelijke aard van haar onderwijs. Het probleem beperkt zich niet tot het uur verplichte of facultatieve “catechese”: het raakt tevens de gebruikte pedagogie en de inhoud van het onderwijs. Want het is weinig efficiënt om door een uur zelfs degelijk gegeven catechese de tekorten en afwijkingen van lessen die doordrongen zijn van de tijdgeest te compenseren.

De struikelstenen

Inderdaad kan men in de onderwezen stof geen “neutraliteit” of “objectiviteit” hebben. Ofwel komt ze overeen met de christelijke visie van de door God geschapen en vrijgekochte mens, ofwel is ze daaraan tegengesteld. In feite heeft de secularisatie het hele onderwijs besmet. In het Frans heeft de invasie van de linguïstiek de kennis van de letterkunde en van de taal volledig afgebakend. Daarbij worden sedert lange tijd, zowel in het privé- als in het openbaar onderwijs de bestudeerde auteurs gekozen onder de meest walgelijke: het hoon-gelach van zogenaamde Lichten, het trieste van de meesters in de verdenking, in het absurde en in het “niets”, zijn altijd overheersend, en Sartre bezorgt nog altijd de rijkdom van de uitgevers. Het is huiveringwekkend vast te stellen dat een bachelor die het hele schoolprogramma heeft doorlopen in het katholiek onderwijs geen enkele bladzijde van Sint Augustinus of van Georges Bernanos heeft gelezen. Het onderwijs van het Latijn, dat de taal van de Kerk blijft (en zal blijven) is aan het uitsterven. In de Wetenschap van het leven en van de aarde wordt het Darwin-evolutionisme als een wetenschappelijke waarheid voorgesteld, en men prent bij onze kinderen hypotheses in die zelfs vele paleontologen niet meer aannemen. In de Geschiedenis wordt het werk van de Kerk belasterd of in stilte voorbijgegaan en worden de glorietijden van Frankrijk de aanleiding tot “berouw”. Zowel in de Aardrijkskunde als in de Economie schommelt het overheersend woord tussen een opgewarmd marxisme en een liberalisme gebaseerd op een zelfde consumptie-materialisme. En hoe aannemen dat een school die zich als katholiek voordoet niet eens de theologie telt tussen haar fundamentele disciplines, was het maar op het vlak van het lyceum?

Voorwaarde van de hervorming

De katholieke school heroprichten onderstelt een methodische en gerichte kritiek van deze verkeerde kennis. Om zo een project tot een goed einde te brengen is er de noodzakelijke voorwaarde dat het zou worden geleid door authentiek katholieke onderwijskrachten, ondersteund door hun hiërarchie en aangemoedigd door de gezinnen.

Een ander luik betreft de inschakeling van de school in de evangelische en bevrijdende zending van de Kerk. Eerder dan te trachten “pastorale strategieën” uit te denken om onze tijdgenoten die zich van de Kerk verwijderd hebben te bereiken, eerder dan Synodale plannen en rapporten te smeden om “het geloof in de hedendaagse maatschappij voor te stellen”, is het tijd dat onze herders de maat nemen van dit missiegebied zonder gelijke dat het katholiek onderwijs uitmaakt. Twee miljoen leerlingen kunnen geëvangeliseerd worden. Twee miljoen zielen, waarvan een uiterst kleine minderheid behoort aan praktiserende katholieke gezinnen. Twee miljoen jongeren die in hun leven misschien geen andere gelegenheid krijgen om Jezus Christus te ontdekken. Hebben wij het recht in naam van het “projet personnel de l’enfant” en van het respect van het pluralisme, ze terzij te laten van wat onze oorzaak is van leven en van hoop?

Laat ons wensen dat de moedige stappen van de aartsbisschop van Avignon het ontwaken van de katholieke school inluidt. (Vertaling uit het Frans van Walter van Goethem).